جمعیت بانوان فرهیخته

تاثیر حجاب و عفاف در سلامت روانی زن

Article-Pushesh-04

فهرست

چکیده

واژگان کلیدی

مقدمه

تعریف واژگان کلیدی

پیشینه تحقیق

اهمیت و نقش حجاب در سلامت روانی زن

۱-     امنیت

۲-    ارزشمند شدن زن

۳-     رشد روانی- اجتماعی

۴-    تعدیل غریزه خودنمایی و تبرج

۵-    محافظت از عواطف انسانی زن

۶-    افزایش احساس خودارزشمندی در سایه حجاب

۷-    پای بندی به اصول اخلاق انسانی

۸-    حفظ استواری خانواده

نتیجه

منابع


چکیده

بدون تردید هر یک از ما انسان‌ها در زندگی، به دنبال رسیدن به آرامش هستیم و تلاش می‌کنیم از هر راه ممکن به ‌آن دست یابیم. دین مبین اسلام بهترین وسیله برای رسیدن به آرامش است؛ دستورات قرآن کریم و آموزه‌های حیات آفرین اسلام، انسان را به بالاترین نقطه‌ی آرامش و سلامت روان می‌رساند. حجاب زنان و مردان که اسلام به آن سفارش نموده است در سلامت روان آنان تأثیر بسزایی داشته و موجب می‌شود آنان را از مفاسد ناشی از عدم حجاب در امان نگهدارد.حجاب عامل بالابردن ارزش زن می شودوزن با رعایت حجاب خودمقام وموقعیت خود را در نزد مرد حفظ می کند وبر احترام اوافزوده می شود.حجاب وپوشش تأثیرات شگرفی بر آرامش روح وروان انسان دارد،حجاب عامل ایجاد امنیت، سهولت در زندگی،افزودن بر احترام زن می شودکه هر کدام از این موارد بر آرامش زن می افزاید.در خانواده نیز رعایت حجاب آثاری از جمله مستحکم شدن پیوندخانوادگی،تحکیم وحفظ بنیان خانواده ومایه ی تقویت علاقه ی مرد به همسرخود می باشد،باحجاب پیوند زناشویی زن محکم می شودواواحساس آرامش بیشتری در زندگیخواهد داشت که این آرامش فرددر خانواده متقابلاً در جامعه نیز تاثیر خواهد داشت زیرا که زن به عنوان همسر ومادر نقش مهمی در خانواده خودداردوسلامت وآرامش خانواده به سلامت وآرامش روان  زن بستگی دارد.

پژوهش حاضر رابطه حجاب وسلامت روانی درزنان رابررسی کرده که دراین مورد به طور اختصار به هشت اثر روانشناختی حجاب اشاره شده است. این پژوهش درپی آن است تا با بررسی نقش پوشش درسلامت روانی، گامی کوچک در راه رفع این نیاز بر دارد و به مربیان ومسئولان فرهنگی جامعه بینش تازه ای درباره تأثیرات روانی حجاب بر زنان و دختران ،ارایه دهد.

 

واژگان کلیدی :

حجاب، عفاف ، بدحجابی،سلامتروان .

مقدمه :

زنان بعنوان نیمی از جامعه بشری می توانند  نقش تعیین کننده ای در حفظ بهداشت و سلامت جامعه داشته باشند زیرا آنان علاوه بر بهره مندی از نصف جمعیت جامعه  در نیمه دیگر نیز نقش اساسی دارند وبا عملکرد صحیح  وتوجه به نکات دینی واخلاقی می توانندمحور فضائل اخلاقی قرار گیرندو جامعه را بسوی کمال سوق دهند در این میان نقش حجاب در رسیدن به هدف فوق غیر قابل انکار است  وهمین امر باعث شده است تا خداوند در قران کریم به نحو کامل و صریح و بابیان تمام جزئیات به امر حجاب و عفاف بعنوان مهمترین محور بهداشت و سلامت جامعه  بپردازد

لذا یکی از محکمترین ایات قرانی ایات حجاب است که در آن به صراحت  به تمام جزئیات پوشش اشاره شده است:

از جمله آیه ۳۰ سوره نور است که خداوند می فرماید :

“قل للمومنات یغضضن من ابصارهن ویحفظن فروجهن و لا یبدین زینتهن”ای پیامبر به زنان مومنه بگو از بعضی نگاه های غیر مجاز چشم پو شی کنند و دامن های خود را حفظ کنند و زینتهای خود را اشکار نسازند.

شکی نیست که حجاب و پوشش تأثیر زیادی بر روح و روان زن دارد. عفاف و پوشیدگی زن، همچون سد و حفاظی است که درسایه آن از هر ذلّت وتحقیری در امان می ماند. دین اسلام با واجب کردن حجاب، از اینکه زن بازیچه دست شهوتپرستان باشد و ارزشش به میزانیپایینبیایدکه فقط وسیله ای برای رفع شهوتها درنظرآید، جلوگیری کرده است. اسلام در سایه حجاب، امکان حفظ شخصیت انسانی زن از آسیبهای فردی و اجتماعی را به او میدهد. اهمیت حجاب زن به این دلیلاست که حجاب نه فقط حافظ اخلاق و تجسم تقوی وعفت در سطح جامعه است، بلکه نوعی احترام گذاردن به زن مسلمان ومحفوظ نگهداشتن ویازنگاههای گناه آلود مردان میباشد. اسلام،باطرح پوشش زن، درحقیقت جواز حضور او را در اجتماع داده است و با دستورات حکیمانه و راهگشایی که در چگونگی منشوروش زنان داده، از سویی این نیروی عظیم را از تباه شدن و در گوشهایبی هدف ماندن نجات داده است وازسوی دیگر جلوی فساد انگیزی وناهنجاریهای ناشی از اختلاط نامطلوب مرد و زن را گرفته است. بر این اساس، اگرهمه افرادجامعه درمقابل سلامت نفس انی خویش مسئولند،زنان دراینباره مسئولیت بیشتری بردوش دارند.( عباس رجبی،۱۳۸۵، فصل سوم )

 

تعریف واژگان کلیدی 

معنای لغوی حجاب:حجاب از ریشه حجب و در لغت به معنای بازداشتن و ممانعت از رسیدن به چیزی آمده است. (راغب، ۱۳۸۶، ص۱۰۶) مؤلف «کتاب التحقیق فی کلمات القرآن» می‌فرماید: «أنّ الحجاب هو الحائل الحاجز المانع عن تلاقی شیئین أو أثرهما، سواء کانا مادّیّین أو معنویّین أو مختلفین، و سواء کان الحاجب مادّیا أو معنویّا» حجاب عبارت است از: حائل و مانعی که از ملاقات دو چیز یا اثر آن دو جلوگیری کند. (مصطفوی، ۱۳۸۹، ج‏۲، ص۱۶۷) در کتاب العین چنین آمده است: »الحجاب اسم ما حجبت به شیئا عن شی« حجاب اسم چیزی است که به وسیله‌ی آن شیئی را از شیئ دیگر بپوشانی. (خلیل بن احمد فراهیدى، ۱۳۸۴، ج۳، ص۸۶)
معنای اصطلاحی حجاب: استاد مطهری در کتاب خود، کلمه‌ی حجاب را هم به معنی پوشش و هم به معنی پرده و حاجب می‌داند. (مطهری، ۱۳۸۸، ص۱۵۲) استعمال این کلمه، بیش‎تر به معنی پرده است. این کلمه از آن جهت مفهوم پوشش می‎دهد که پرده، وسیله‎ی پوشش است، ولی هر پوششی حجاب نیست؛ بلکه آن پوششی حجاب نامیده می‎شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت‎گیرد. ( مطهری ، ۱۳۸۸، ص۷۲)

در این نوشتار مراد ما از حجاب، پوشش اسلامی زنان مسلمان است، و مراد از پوشش اسلامی زن، به عنوان یکی از احکام وجوبی اسلام، این است که زن، هنگام معاشرت با مردان، بدن خود را بپوشاند و به جلوه‎گری و خودنمایی نپردازد.

عفاف:حالتی درونی و نفسانی است که غرایز را تعدیل و تحت کنترل خود در می آورد، می توان گفت «حجاب» نیز به عنوان یکی از مهمترین ابعاد عفّت به کنترل درآوردن و تعدیل غریزه خودنمایی و جلوه گری در زنان می باشد.(zibaeihejab-1389.blogfa.com/cat-5.aspx)

بدحجابی: هرنوعرفتاروعملیاستکهسببجلبتوجهنامحرمبهویژگیهایزنانگیزنشود؛مانندآرایشکردن،استفادهازصداینازکوسخنانتحرک‌کننده،استعمالبویخوش،نشاندادنزینتهایبدن،استفادهازرنگ های شادوجذاب،پوشیدنلباسهاینامناسب،حرکاتبدنیتحریک‌کننده،خلوتکردنبانامحرمومانندآن.( www.miu.ac.ir/uploads/Tahoora-14013.pdf)

 

سلامت روان:در مورد سلامت روان یا بهداشت روان تعریفات متعددی بیان شده است که به دو مورد اشاره می‌شود:
الف: بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO[1]) : بهداشت (سلامت) روانی عبارتست از حالت رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی، نه اینکه تنها بیمار نباشد. (گروهی از نویسندگان، ۱۳۸۵، ص۱۶۶)
ب: بهداشت روانی؛ به معنای سلامت فکر است و منظور نشان دادن وضع مثبت و سلامت روانی است که می‌تواند به ایجاد تحرک، پیشرفت و تکامل فردی، ملی و بین المللی کمک نماید؛ زیرا وقتی سلامت روانی شناخته شد برای دست‌یابی به آن اقدام می‌شود و راه تکامل فردی و اجتماعی باز می‌گردد. (گروهی از نویسندگان، ۱۳۸۵، ص۱۷۰٫ به نقل از کتاب اصول بهداشت روانی، ص۱۳) برخی نیز در تعریف سلامت روان گفته‌اند: از دیدگاه اسلامی، انسانی که خود آگاهانه با تمامی هستی ارتباطی زنده و پویا و متکامل دارد، انسانی است از لحاظ روانی سالم،  عالی‌ترین الگوی

انسان‌های سالم، انبیای الهیهستند.(احمدی،۱۳۸۸،ص۲۰۳)
با توجه به تعریفات فوق شاید بتوان سلامت روان را به صورت جامع‌تر و دقیق‌تر اینگونه بیان کرد که: سلامت روان عبارتست از وجود حالتی در روح و نفس آدمی که شخص با وجود آن، هیچ احساس کمبودی از نظر جسمی و روانی و اجتماعی و… نمی‌کند.

پیشینه تحقیق:

گرچهموضوعحجابازابعادمختلفیموردمطالعهوتحقیققرارگرفتهوکتبومقالات فراوانیدراینبارهتدوینشدهاست، ولیبهبعدروانشناختی[۲]حجابوتأثیرهایروانی آنبرزن،کمترتوجهشدهاست. در اینجا به دو مورد از این تحقیقات اشاره میشود :

فرشته محیطی:

نویسنده در مقاله” حجاب ، قلعه ای برای آرامش و امنیت ” به مساله فطری بودن پوشش در انسان اشاره کرده و اهمیت حجاب و برخی از آثار آن را مورد بررسی قرار داده است . ( روزنامه کیهان، شماره ۲۰۲۱۱به تاریخ ۲۸/۲/۹۱، ص ۶)

مصطفی تبارکی – طلبه​یسطحیک

نویسنده  در مقاله ” نقش حجاب در سلامت روان” نخست اهمیت حجاب را از منظر اسلام و آیات قرآن کریم بررسی نموده، سپس به‌آثار و فوائد آن پرداخته و نقش حجاب را در سلامت روان مورد تحقیق قرار داده است.(نشریات مدارس،سخن جامعه،شماره دوم، سال اول، زمستان ۱۳۹۰)

اهمیت و نقش حجاب در  سلامت روانی زن[۳]:

بیتردیدسلامتروانیازبزرگتریننعمتهایالهیاستکهدرزندگیانسانوجوددارد،بهطوریکههیچنعمتیبهپایهوارزشآننمیرسد. اهمیتایننعمتکهدرسخناناولیایدینهمبهآناشارهشدهاست(میرزا حسین نوری، ۱۹۸۷، ص ۱۴۳)بهاینخاطراستکهتمامکارکردهایروانیوجسمانی،دنیاییوآخرتیانسانمبتنیبرسلامترواناست. دراینمیان،زنانبهایندلیلکهمسئولیتخانوادگیبیشتریدارندودردوصحنهمهمزندگییعنی،همسرداریوفرزندپرورینقشبرجستهتریدارند،بیشترموردتوجهاسلامقرارگرفتهاند.

ازمجموعهدستوراتخانوادگیاسلاممیتوانفهمیدکهزنانبایدبهمیزانزیادیدرزندگیرضایتمندیونشاطداشتهباشند. دیناسلامبرایمحفوظنگهداشتنروانزنازعواملآسیبزا،حجابوعفافرابراوواجبکردهاستوبهاینترتیبخوشیهایمشروعرابرایزنمیپسنددوتأمینآنرادرسایهعفافمجازمیداند. درواقعحجابوپوششکهثمرهعفافاست،عاملیبرایآرامشزنودورماندناوازعواملاضطرابزاودرنهایتایجادرضایتوجداناوست؛چراکهحجابازبسیاریازعواملناامنیکهدرفکروذهناست،جلوگیریمینماید،بنابراینحجابموجباحساسامنیتوشرفزناستوتواناییدرستفکرکردنوتصمیمگیرینیکورابهاومیدهد.

حجاب تاَمین کننده وحدت روانی زنان است و برای سلامتی روان آنها ضروری است چرا که زن عواطف و احساسات قویتری در برابر مرد دارد، از نظر روانی نفوذپذیرتر از مرد است؛ یعنی از عوامل بیرونی بیشتر از مرد متاثّر می شود. این تأثّر و نفوذپذیری وقتی از یک منبع، یعنی از سوی شوهر باشد، باعث می شود وحدت و یگانگی روانی زن حفظ شود؛ ولی وقتی زن بدون حجاب در اجتماع مردان نامحرم حاضر می شود، به آسانی تحت تأثیر روانی و عاطفی آنان قرار می گیرد و وحدت روانی او از بین می رود و با از بین رفتن وحدت روانی، دچار اضطراب و آشفتگی میشود(زینب جلالی،۱۳۸۲،جزوه حجاب از دیدگاه روانشناسی).

در منابع اسلامی درباره ی برخی از آثار روانی حجاب و بی حجابی مطالب زیادی وجود دارد. برای مثال در آیه ی ۶۰ سوره ی نور، درباره ی فلسفه ی حجاب می فرماید: «وَ اَن یستَعفِفنَ خَیرٌ لَهُنَّ» و اگر (زنان) خود را بپوشانند برای آنها (خیر) بهتر است. کلمه ی «خیر» که به معنای سود و نفع است، به دلیل اطلاقش، هم نفع مادی و هم نفع معنوی را در برمی گیرد.

در آیه ی ۵۳ سوره ی احزاب، سود و نفع حجاب مشخصتر بیان شده است؛ آن-جا که می فرماید: «ذلِکُم اَطهَرُ لِقُلُوبِکُم وَ قُلُوبِهِنَّ» این کار (حفظ حریم بین زن و مرد) برای پاکی دلهای شما و آنها بهتر است. همچنین در آیه ی ۳۰نور درباره ی تأثیر حفظ عفّت مرد به واسطه ی نگاه آلوده نکردن به زن، می فرماید: «وَ یحفَظُوا فُرُوجَهُم ذالِکَ اَزکی لَهُم» و عفاف خود را حفظ کنند، این برای آنان پاکیزه تر است.

قرآن کریم، نتیجه ی نهایی عفت را با تعابیری چون «خَیرٌ لَهُنَّ ««اَطهَرُ لِقُلُوبِکُم وَ قُلُوبِهِنَّ» و «اَزکی لَهُم» بیان میکند که مقدمه ای برای عفیف ماندن و آلوده نشدن به فحشا و در نتیجه، راهی برای رسیدن به سلامت قلبی یا قلب سلیم است که در آیه ۸۹ سوره ی شعرا به آن اشاره کرده است؛ زیرا صاحب قلب سلیم کسی است که از آلودگیهای معنوی و اخلاقی پاک باشد و این زمانی است که او تعادل فکری و روانی کافی داشته باشد.

در روانشناسی، از این ویژگیها به سلامت روانی تعبیر می شود. البته ملاکهای قلب سلیم از نظر اسلام بسیار ژرفتر و ریشه ی آن ایمان و باور قلبی به خدا و آخرت است. و به عبارت دیگر، سلامت روانی مدنظر اسلام، مفهوم وسیعتری دارد، به طوری که رسیدن به آنچه روانشناسان می گویند بخشی از آن است، ولی به هر حال می توان ادعا کرد از نظر قرآن، رعایت حجاب و داشتن عفت، راهی به سوی سلامت روانی به شمار می آید.

در روایت نیز به تأثیر روانی حجاب بر زن اشاره شده است. امام علی(ع) در وصیت خود به امام حسن(ع) می فرماید: «وَاکفُف عَلَیهِنَّ مِن اَبصارِهِنَّ بِحِجابِکَ آیهنَّ، فَاِنَّ شِدَّهَ الحِجاب اَبقی عَلَیهِنَّ؛ (زنان را) در پرده ی حجاب نگاه دار تا نامحرمان را ننگرند؛ زیرا سختگیری در پوشش، عامل سلامت و استواری آنان است»

همچنین آن حضرت در حدیث دیگری می فرماید: «صِیانَهُ المَراَه اَنعَمُ لِحالِها و {اَدوَمُ} لِجَمالِها؛ پوشش و حجاب برای حال زن بهتر است و سبب دوام زیبایی او می شود. منظور از حال زن در این حدیث، می تواند وضعیت روانی باشد که رعایت حجاب سبب تعادل بیشتر آن می شود. پیامبر خدا نیز می فرماید: «خَیرٌ نِسائِکُم اَلعَفیفَهُ؛ بهترین زنان شما زنان پاک دامن و عفیف اند.» این روایت نیز همان چیزی را می گوید که در آیه ی ۶۰ سوره ی نور گذشت؛ یعنی منظور از کلمه ی خیر، به طور مطلق مفهومی است که شامل خیر جسمی، روانی، مادی و معنوی می شود.

اکنون پس از بیان این مقدمه، به بعضی از آثاری که حجاب در سلامت و آرامش روانی زنان دارد مانند: امنیت، ، ارزشمند شدن زن، رشد روانی – اجتماعی ، تعدیل کننده غریزه ی خودنمایی و تبرج ، محافظت از عواطف انسانی زن، افزایش احساس خود ارزشمندی، پایبندی به اصول اخلاق انسانی و حفظ استواری خانواده اشاره می کنیم.

۱-    امنیت[۴]

اگر انسان‌ها در زندگی روزمرهخود و در کوچه و خیابان، محل کار، تحصیل و حتی داخل منزل احساس امنیت نکنند ودائماً در ترس و دلهره باشند، به تدریج دچار اضطراب می‌شوند. در این میان زنان بهدلیل ویژگی‌ شخصیتی و موقعیت اجتماعی‌شان، آسیب‌پذیری بیشتری دارند و طبعاً نیازبیشتری به امنیت دارند؛ زیرا در بین جوامع بشری همیشه مردانی وجود دارند که به جهتنداشتن تربیت صحیح انسانی، به دنبال فرصتی هستند تا زنان را مورد سوءاستفاده‌هایجنسی قرار دهند و یا حداقل مردانی که زمینه‌های انحرافی در آنها وجود دارد، و بهتعبیر قرآن «فِی قَلْبِهِ مَرَض؛ بیمار دل هستند.» (احزاب: ۳۲) با دیدن کوچک‌ترینمحرک جنسی، عنان اختیار را از کف داده و نسبت به زنان بی‌حرمتی روا می‌دارند.

در تفسیر علی بن ابراهیم قمی ج۲،ص۱۹۶ آمده است: زنان مسلمان به مسجد می‌رفتند و نماز جماعت را با پیامبر می‌خواندند.هنگامی که ایشان برای خواندن نماز صبح و یا مغرب و عشا از خانه بیرون می‌رفتند،جوان‌ها بر سر راهشان می‌نشستند و به تعرض و آزار آنان می‌پرداختند. در این زمانآیه ۵۹ سوره احزاب نازل گردید و بر پوشش زنان به عنوان حفاظ در مقابل آزار و اذیتدیگران تأکید کرد.

۲-   ارزشمند شدن زن

یکی دیگر از ثمرات حجاب برای زن،گران‌بهاتر شدن او برای مرد و در نتیجه، به وجود آمدن عشق است که لذت‌بخش‌ترینعواطف انسانی است. نیاز به دوست داشتن و محبوب دیگران واقع شدن، همچناکه«مزلو»روان‌شناس غربی در سلسله مراتب خود به آن اشاره کرده،یکیاز نیازهای مهم هر انسان است. میزان این نیاز در زنان بیش از مردان است؛ زیراموجودیت روانی و شخصیتی زن به این است که مورد توجه و محبت دیگران، به ویژهنزدیکانش مثل پدر، مادر، شوهر و فرزندان واقع شود، به طوری که اگر این جایگاه را نداشتهباشد امید خود را در زندگی از دست می‌دهد؛ به عبارت دیگر، شکست در عشق، شکست درهمه چیز اوست.

ویل دورانت نیاز اصلی زن در زندگی زناشوییرا مورد محبت و توجه مرد واقع شدن می‌داند و در این باره می‌نویسد: «زن وقتی زندهاست که معشوق باشد و توجه به او مایه حیات اوست.» و در جای دیگر می‌نویسد: «می‌گویندزنان بیشتر به دنبال ستایش‌ها و تحسین‌های مطلق و مبهم مردانند و بیشتر می‌خواهندکه مردان به خواست آنها توجه کنند و این امر از میل آنها به لذت جنسی بیشتر است؛در خیلی از موارد لذت محبوب بودن آنها را بیشتر خرسند می‌سازند» (ویل دورانت ،۱۳۶۹،صص ۱۳۵-۱۳۴)

در مقابل، اگر زنان مورد بی‌مهریو بی‌توجهی قرار گیرند و یا تحقیر شوند، بیش از دیگران در معرض ناراحتی‌ها ومشکلات روانی قرار می‌گیرند و سلامت روانی خود را از دست می ‌دهند. آنان زمانی می‌تواننداین نیاز را در خود تأمین کنند که ارزش واقعی خود را به عنوان یک انسان از دستندهند. مسئله مهم این است که زن از چه راهی می‌تواند ارزش واقعی خود را حفظ کند؟اسلام و سایر ادیان الهی بهترین عامل حفظ ارزش زن را «حجاب» می‌دانند. بی‌تردیدحجاب و خودداری‌های ظریفانه زن، او را در نظر مرد محبوب می‌کند و مرد را آمادهفداکاری و جان‌فشانی برای او می‌کند. در واقع نقش مهم حجاب برای زن حفظ جایگاهمعشوقیت اوست.

اما اگر زن زیبایی‌های خود را درمعرض نمایش قرار دهد، کم‌کم برای مردان عادی می‌شود و به تدریج از ارزش او کاستهمی‌شود؛ ولی وقتی زن خود را می‌پوشاند، نه تنها ارزش او کم نمی‌شود، بلکه برای مردجذاب‌تر و رؤیایی‌تر جلوه می‌کند؛ زیرا «حجاببرای دختر همچون وسیله دفاعی است که به او اجازه می‌دهد تا از میان خواستگاران خودشایسته‌ترین آنان را برگزیند یا خواستگار خود را ناچار سازد که پیش از دست یافتنبر وی به تهذیب خود بپردازد. موانعی که حجب و عفت زنان در برابر شهوت مردان ایجادکرده، خود عاملی است که عاطفه و عشق شاعرانه را پدید آورده و ارزش زن را در چشممرد بالا برده است».

سیمون دوبووار[۵] دانشمند و حقوق‌دان معروففرانسوی می‌گوید: «دختران جوان دوست دارند مردان خود آنها را بخواهند، نه برقراریرابطه جنسی با آنان را؛ بنابر این  نگاه‌های مردان در عین اینکه آنها را می‌ستاید، آزارهم می‌دهد. هوس مذکر به همان اندازه که تحسین است، توهین است. دختران طبیعتاً اگراحساس کنند مردان به بدن آنها نظر جنسی دارند، سعی می‌کنند خود را بپوشانند. شرم وحیا از همین جا معلوم می‌شود.

(دوبوار سیمون ، ترجمه کتاب،۱۳۶۰،ص۵۶)

۳-    رشد روانی- اجتماعی[۶]

یکی از نتایج مهم حجاب و پوشیدگی که در سلامت روانی زن تأثیر مستقیم دارد، بلوغ و تکامل روانی و شخصیتی زن است. یکی از روانشناسان بین نتایج حجاب و عوامل بلوغ روانی در زن مقایسه ای انجام داده و به نتایج جالبی رسیده است. او در کتاب خود می نویسد که بیشتر روانشناسان مانند فروید، اریک فروم، پیاژه، کولبرگ، اریکسون و غیره مراحل و ادوار تکامل روانی انسان را به پنج دوره تقسیم کردهاند .

 

۴-   تعدیل غریزه خودنمایی و تبرج

پوشش و حجاب به دلیل اینکه نقشاساسی در متعادل کردن غریزه خودنمایی و تبرج زن دارد، عامل مهمی برای جلوگیری ازبخش بزرگی از اضطراب‌ها و دغدغه‌های فکری زن محسوب می‌شود؛ زیرا آزادی زن درخودآرایی و به نمایش گذاردن جلوه‌های زنانه در جامعه، باعث افراط در تجمل و توجهبه زیبایی‌های ظاهری می‌شود، که این توجه افراطی می‌تواند سبب بروز اختلال‌هایروانی در زن شود.

توضیح اینکه وقتی زن مکشوف وآرایش کرده در بین مردان ظاهر می‌شود، طبعاً عده‌ای خوششان می‌آید و او را موردتحسین و تکریم (ظاهری) قرار می‌دهند. به همین جهت دائماً سعی می‌کند وضع ظاهری خودرا طوری قرار دهد که بیشتر مورد پسند آنها واقع شود. معمولاً این‌گونه زنان ودختران برای اینکه زیباتر شوند، هر روز وقت زیادی را صرف آرایش و تقلید از مدهایجدید می‌نمایند. این روند می‌تواند ناراحتی‌های روانی زیادی را برای آنان ایجادکند و به دلیل اینکه همیشه کارها به دلخواه پیش نمی‌رود، باعث بروز نگرانی‌هاییبرای آنها می‌شود. به طور مثال این تصور، که آیا با صرف این همه وقت و هزینه مالیتوانسته‌اند جلب نظر دیگران بکنند و مورد پسند آنان شوند یا برعکس، مورد تمسخر وتحقیر آنانند، می‌تواند دائماً ذهن آنها را به خود مشغول کند و آنها را بهموجوداتی نگران تبدیل نماید.

دلیل دیگری که می‌تواند برنگرانی آنها بیفزاید، این تصور است که هر لحظه ممکن است رقیبی زیباتر از راه برسدو شکار آنها را برباید؛ و بالاخره دلیل سومی که باعث ناراحتی و استرس برای آنها می‌شود،این است که می‌بینند به مرور زمان از زیبایی‌هایشان کاشته می‌شود و زنان جوان‌تر وزیباتر جای آنها را می‌گیرند و نقش آنها را در ربودن دل‌ها کمتر می‌کنند. خصوصاًوقتی مشاهده می‌کنند همان مردانی که چندی پیش خریدار کرشمه‌هایشان بودند، دیگرحاضر نیستند با آنها مراوده داشته باشند و بهای چندانی به آنها نمی‌دهند. اینجاستکه دچار افسردگی و اضطراب می‌شوند و حتی گاه دیده شده که دست به انتحار می‌زنند.

این در حالی است که رعایت حجاب سبب افزایش جذابیت و زیبایی زن می‌شود. در روایتی از امام علی علیه السلام رسیدهکه فرمود: «زکاهُ الْجَمالِ الْعِفافُ؛ عفت و حجاب سبب افزایش و رشد زیبایی می‌شود.» (مستدک الوسائل، ج ۷ ،ص ۶)و نیز در روایت دیگر می‌فرماید:«صِیانَهُ الْمَرْأهِ اَنْعَمُ لِحالِها (اَدْوَمُ) لِجَمالِها؛ پوشش و حجاب بهروح و روان زن بیش از هر چیز دیگر سلامتی می‌بخشد و سبب دوام زیبایی او می‌شود» (همان ،جلد ۱۴،ص۲۵۵)

۵٫ محافظت از عواطف انسانی زن

یکی از تفاوت‌های آشکار بین زن ومرد تفاوت در میزان عواطف و احساسات است. خداوند متعال احساسات و عواطف زن را قوی‌ترو متنوع‌تر از مرد قرار داده است. نقش این عواطف در زندگی انسان بسیار مهم و حیاتیاست به طوری که بدون وجود آن، ادامه زندگی ناممکن می‌شود. این نقش می‌تواند به دوجهت باشد: اول منبعی مهم و عاملی اصلی برای آرامش و سکون در زندگی زناشویی استو دوم مسئولیت مادری است که آفرینش بر عهدهزن قرار داده است. این مسئولیت استعداد مادری زمان می‌تواند فعلیّت پیدا کند کهروح و روان زن سرشار از عاطفه باشد، تا با تربیت فرزندان، عواطف انسانی را به آنهامنتقل کند؛ عواطفی که جامعه انسانی شدیداً به آن نیازمند است و تمام مصایب ومشکلات دنیای کنونی بشریت از کمبود آن نشاَت می‌گیرد.

آنچه در اینجا توجه به آن بسیارحائز اهمیت است، این است که چگونه باید از این منبع بسیار باارزش حفاظت کرد و دررشد و گسترش آن کوشید تا خرابی و فساد در آن راه نیابد و نسل بشری متضرر نگردد؟اسلام با واجب کردن حجاب، بهترین راه را برای حفظ و بقای عواطف و احساسات باارزش وانسانی زن تعیین کرده است. عواطفی که اگر در زن نابود شود نه تنها هسته روانی زن را تهدید می‌کند و او را دچار مشکلات روانی حاد می‌کند، بلکه جامعه انسانی را نیزبه نابودی می‌کشاند.

۶- افزایشاحساسخودارزشمندیدرسایهحجاب[۷]

حجاب،مانندسایراحکاماسلامکهنشانه ای از یک مکتبوجهانبینیالهیاستبهزنانودخترانباحجاباحساسارزشمندیوافتخارمیدهد؛زیراجهانبینیالهییعنی،داشتنایمانبهخداوندواینکهآغازوانجامجهانبهدستاوستومابندگاناوییموزندگیومرگمانبرایاوست. اینجهانبینیبهزندگیانسانمحتواوارزشمیدهدواوراازاحساسپوچیودرنتیجهشکنندگیوبیهویتیخارجمیکند ؛محتواوارزشیکهبه

خاطرآنزندگیمیکندودرمقابلتماممشکلاتوسختیهاصبورمیباشد.وقتیزنانبااینتفکر،حجابوپوششخودراحفظمیکنند،بهخدانزدیکتر میشوندوموردلطفورحمتاوقرارمیگیرند. افزونبراین،پوششوحجاب،نزدانسانهایمؤمننیزمورداحتراماستوجایگاهویژهایدارد. زنانباحجاب،حتیدرنظرافرادغیرمسلمان نیزبهوقاروپاکدامنیشناختهمیشوندواحترامویژهایدارند. بهطوریقینچنیناحساسیبرایزنمسلمانوباحجاب،لذتبخشوآرامشدهندهاستوباعثایجادحسارزشمندیواحترامدرویمیشود.

۷- پای‌بندی به اصول اخلاق انسانی

یکی از ضروری‌ترین نیازهای بشریتدر رسیدن به سلامت روانی، اخلاق و پای‌بندی به اصول آن است. انسان زمانی می‌تواندبه سلامت و‌آرامش روانی برسد که در سایه ایمان و اخلاق زندگی کند. شرط اصلی پای‌بندیبه اخلاق، پرهیز از سقوط در پرتگاه شهوات حیوانی است. پیامبر اسلام صلی الله علیهو آله در حدیثی، بزرگ‌ترین زمینه سقوط اخلاقی را افتادن مردان و زنان در دام شهواتجنسی می‌داند.(مستدرک الوسائل، ج ۱۴،ص۱۵۹)

همچنین امام رضا علیه السلام وجود روابط آزاد بین زن و مردرا علت بسیاری از جنایات و مفاسد اخلاقی معرفی می‌کند.( وسائل الشیعه، ج۲، ص۳۵)

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت حفظاخلاق و ایمان جوامع و برقراری صلح و صفا بستگی زیادی به حفظ حجاب و حریم زن و مرددارد. اینجاست که ما می‌توانیم به ارزش حجاب و پوشش زن پی ببریم و آن را به عنوانعاملی مهم در حفظ اخلاق و راهی برای رسیدن به سلامت روانی زنان و بالتبع سایرافراد محسوب کنیم. ولتر[۸] (به نقل از افکار جاویدان) درباره نقش زن در حفظ اخلاق می‌گوید:«وظیفه زنان تهذیب اخلاق مردان است.» و نیز می‌گوید: «زن آفریده شد تا شیرازهسعادت و ارتقای موجودات پیوسته بماند»

 

۸- حفظ استواری خانواده

یکی دیگر از آثار و فواید حجابکه در سلامت روانی زنان تأثیر دارد، نقشی است که در پای‌بندی همسران به پیمان مقدسازدواج کرد؛ زیرا حجاب و پوشش باعث می‌شود زن از نگاه‌های آلوده مردان هوس‌باز وگرفتار شدن به دام عشق‌های آزاد محفوظ بماند و به زندگی و خانواده خود وفادارباشد. از طرف دیگر شیوع بی‌حجابی و بی‌بندوباری، باعث می‌شود شوهران به جای توجه ومحبت به همسرانشان، به دنبال لذت‌جویی از زنان آرایش کرده کوچه و بازار باشند وزنان نیز از جلوه‌گری و طنازی برای به دام انداختن مردان بیگانه، ابایی نداشتهباشند و در نتیجه عشق و علاقه بین همسران از بین رفته و باعث فروپاشی خانواده شود.

آزاد شدن از قید خانه و خانواده،به معنای از دست دادن آرامش و امنیت روانی است. خانه را مسکن گویند؛ زیرا محلسکونت و آرامش روحی برای انسان است. اگر زن ا ین جای امن و سکون و محل شکوفاییاستعدادها و نیروهای درونی‌اش را از دست بدهد، آرامش و سلامت روانی خود را نیز ازدست می‌دهد. استرس‌ها و فشارهای روانی که امروز دامن‌گیر زنان غربی شده، به اینجهت است که بی‌بندوباری و داشتن روابط جنسی، سبب شده از زندگی در خانه بیزار شوند،وظیفه مادری خود را فراموش کنند و به جای آن در قید و بند رقابت‌های زندگی مدرنامروزی بیفتند و تمام ارزش‌های معنوی خود را فدا کنند.

شهید مطهری نیز در این باره می‌گوید:«فلسفه پوشش و منع کامیابی جنسی از غیر همسر مشروع، از نظر اجتماع خانوادگی ایناست که همسر قانونی شخص، از لحاظ روانی، عامل خوشبخت کردن او به شمار می رود؛ درحالی که در سیستم آزادی کامیابی، همسر قانونی از لحاظ روانی یک نفر رقیب و مزاحم وزندان‌بان به شمار می‌رود و در نتیجه کانون خانوادگی بر اساس دشمنی و نفرت پایه‌گذاریمی‌شود»( مجموعه آثار، ج ۱۹، ص۴۳۷)

لمبروزو نیز می‌گوید: «بارهادیده شده است در ممالکی که (زن‌ها) بیشتر طنازی و دلبری می‌نمایند، مردها نسبت بهآنها بدبین بوده و از قبول زناشویی سرپیچی می‌کنند و بارها مشاهده شده است که حتیبعد از تشکیل خانواده در اثر آشنایی مردان با این‌گونه زنان، نفاق و جدایی میانهمسرها تولید گشته است».(جینالمبروزو،ترجمه۱۳۶۹،ص۹٫)

 

نتیجه

زن با عنصر حجاب اسلامی، نه تنها به تهذیب، تزکیه نفس و ملکات نفسانی پرداخته و قرب الهی را فراهم می سازد، بلکه باعث گسترش روزافزون امنیّت اجتماعی و ایجاد زمینه ای جهت رشد معنوی مردان می گردد؛ همچنان که خداوند سبحان، خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در سوره نور آیه ۳۰  می فرماید[۹]:”به مردان مؤمن بگو تا چشمان خود را از نگاه ناروا بپوشانند و فروج و اندامشان را محفوظ دارند، که این بر پاکیزگی جسم و جان ایشان، بهتر است”.

در آخر می‌توان نتیجه گرفت که حجاب یک هدیه‌ای الهی است که خداوند به بندگان خود عطا کرده است تا در سایه‌ی آن، زنان به سعادت حقیقی خود دست پیدا کنند. ثمره حجاب شناخته شدن جایگاه واقعی زن به عنوان انسانی با ویژگی‌های خاص خود است که این شناخته شدن، به برکت حجاب پدیدار می‌شود. حجاب اثرات مختلفی بر زندگی فردی، اجتماعی و خانوادگی ما دارد، از این رو بی‌توجهی به مسئله‌ی حجاب هرگز به نفع فرد و جامعه نیست. حفظ حجاب در بخش خانوادگی استواری آن را در پی داشته و کانون خانواده را استحکام می‌بخشد، چنانچه رسیدن به آرامش و اطمینان قلبی و تعادل شخصیتی در پرتو حجاب محقق می‌گردد. با حفظ حجاب و پوشش مناسب دختران و زنان بسیاری از بیماری‌های اخلاقی جنسی ریشه‌کن شده و یا حد اقل کاهش می‌یابد.


منابع

۱-     احمدی، علی اصغر، روانشناسی شخصیت از دیدگاه اسلامی، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ هفتم ۱۳۸۸

۲-     تبارکی، مصطفی، مقاله نقش حجاب در سلامت روان، نشریات مدرسه، سخن جامعه،شماره دوم، سال اول، زمستان ۱۳۹۰٫

۳-     دوبوارسیمون،جنسدوم،ترجمهحسینمهری،تهران،انتشاراتطوس،۱۳۶۰٫

۴-     راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل، مفردات الفاظ القرآن، ایران، نشر سبحان، ۱۳۸۶٫

۵-      رجبی، عباس، حجاب و نقش آن در سلامت روان، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، ۱۳۸۵٫

۶-      زینبجلالی،جزوهحجابازدیدگاهروانشناسیقم،انتشاراتمؤسسهامام خمینی (ره) ،۱۳۸۲٫

۷-     علی بن ابراهیم قمی ، تفسیر القمی، ج۱۲، بیروت ، انتشارات دارالسرور،۱۴۱۱٫

۸-     فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، انتشارات سازمان حج اوقاف و امور خیریه، اسوه، ۱۳۸۴٫

۹-     گروهی از نویسندگان، تفسیر موضوعی قرآن کریم، دفتر نشر معارف، تهران، چاپ ششم، ۱۳۸۵٫

۱۰- جینالمبروزو،روحزن،ترجمهحسامشهرئیس،تهران،انتشاراتدانش،۱۳۶۹٫

۱۰-محدث نوری، مستدرک الوسائل ، ج ۱۴، ۱۴۰۸ ه .ق.

۱۱-محمد ابن حسن الحر العاملی ، وسائل الشیعه  فی تحصیل مسائل الشیعه، ج۲۰، ۱۱۰۴م.

۱۲- محیطی، فرشته ، مقاله حجاب قلعه ای برای آرامش و امنیت، روزنامه کیهان، شماره ۲۰۲۱۱،تاریخ ۲۸/۱۲/۹۱٫

۱۳-  مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی،شهریور ۱۳۸۵٫

۱۴-مرتضیمطهری،مجموعهآثار،ج۱۹،تهران،انتشاراتصدرا، ۱۳۷۹ .

۱۵- ویل دورانت، لذات فلسفه ،ترجمه عباس زریاب، تهران، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۶۹٫

۱۶- www.miu.ac.ir/uploads/Tahoora-14013.pdf

۱۷- http://zibaeihejab-1389.blogfa.com/cat-5.aspx//

[۱]World Health Organization
[۲] Psychological
۲- ( عباس رجبی، حجاب و نقش آن در سلامت روان، مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)،۱۳۸۵، فصل سوم)
[۴]-safety
[۵]-Beauvoir, S.D.
[۶] -Psychological -Development
[۷]- self worth
[۸]- Voltaire
۹-قل للمومنات یغضضن من ابصارهن ویحفظن فروجهن و لا یبدین زینتهن”

نویسندگان : شهرزاد ، میترا ، محسن ، زبیده شیخ زاده